به گزارش خبرگزاری تسنیم از خرم‌آباد، دریاچه گهر، یکی از شاخص‌ترین جلوه‌های طبیعی لرستان در قلب منطقه حفاظت‌شده اشترانکوه، پس از سال‌ها پیگیری و انجام مطالعات و فرآیندهای کارشناسی، به فهرست تالاب‌های با اهمیت بین‌المللی کنوانسیون رامسر پیوست.
ثبت گهر در کنوانسیون رامسر در شرایطی رقم خورده که این دریاچه هر ساله مقصد هزاران گردشگر از سراسر کشور است و همزمان با ظرفیت‌های ارزشمند زیست‌محیطی، گردشگری و پژوهشی، با تهدیدهایی همچون فشار گردشگری، فرسایش و ورود رسوبات نیز مواجه است.
کامران فرمانپور، مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان، در نشست خبری با خبرنگاران با اشاره به ثبت رسمی دریاچه گهر در کنوانسیون رامسر اظهار کرد: در تاریخ 28 سپتامبر، همزمان با تعطیلات پایان هفته، دریاچه گهر یا تالاب کوهستانی گهر رسماً در فهرست تالاب‌های با اهمیت بین‌المللی کنوانسیون رامسر قرار گرفت.
وی افزود: بر اساس اعلام رسمی دبیرخانه کنوانسیون رامسر، دریاچه گهر به عنوان بیست‌وهشتمین سایت رسمی ایران با شماره ثبت 2601 در فهرست جهانی این کنوانسیون به ثبت رسیده است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان ادامه داد: این ثبت به‌دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فرد اکولوژیکی، تنوع زیستی، وجود زیستگاه‌های گونه‌های ارزشمند و اهمیت هیدرولوژیکی دریاچه انجام شده و می‌توان آن را یکی از رویدادهای مهم زیست‌محیطی کشور دانست.
ثبت رامسر به معنای حفاظت صرف نیست
فرمانپور با بیان اینکه کنوانسیون رامسر پهنه‌هایی با ارزش حفاظتی و اکولوژیکی بالا را در فهرست خود قرار می‌دهد، گفت: ثبت یک منطقه در این کنوانسیون صرفاً به معنای حفاظت مطلق از آن نیست، بلکه در کنار حفاظت، نحوه بهره‌برداری صحیح و پایدار از ظرفیت‌های منطقه نیز اهمیت دارد.
وی یکی از مهم‌ترین موضوعات درباره گهر را گردشگری دانست و تصریح کرد: بر اساس معیارها و چک‌لیست‌های کنوانسیون، گردشگری در این منطقه باید به شکل پایدار، سازمان‌یافته، مدیریت‌شده و اصولی انجام شود تا ضمن استفاده از ظرفیت گردشگری، آسیبی به اکوسیستم وارد نشود.
دومین ظرفیت جهانی لرستان پس از غارهای ثبت‌شده در یونسکو
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان ثبت گهر در کنوانسیون رامسر را ظرفیتی مهم برای استان دانست و گفت: این اتفاق را می‌توان دومین ثبت جهانی شاخص لرستان در عرصه‌های بین‌المللی دانست.
وی افزود: پیش از این نیز غارهای استان در مجامع بین‌المللی و یونسکو به ثبت رسیده‌اند و اکنون گهر در چارچوب یکی از کنوانسیون‌های بین‌المللی زیرمجموعه سازمان ملل متحد جایگاه جهانی پیدا کرده است.
فرمانپور افزود: این ثبت می‌تواند جایگاه لرستان را در عرصه‌های ملی و بین‌المللی حفاظت از طبیعت ارتقا دهد و علاوه بر ایجاد ظرفیت برای استفاده از اعتبارات و همکاری‌های بین‌المللی، زمینه تقویت حفاظت از اکوسیستم گهر، توسعه گردشگری مسئولانه و طبیعت‌محور و افزایش همکاری میان جوامع محلی، دانشگاهیان، دستگاه‌های تخصصی و مجامع بین‌المللی را فراهم کند.
وی خاطرنشان کرد: هدف این است که مردم و جوامع محلی نیز در فرآیند حفاظت مشارکت داشته باشند و گهر در کنار کارکردهای حفاظتی، به بستری برای درآمدزایی پایدار مردم، فعالیت‌های پژوهشی و علمی و حفاظت از ساختار طبیعی منطقه تبدیل شود.
گهر فقط یک دریاچه زیبا نیست
فرمانپور با تأکید بر اینکه ثبت بین‌المللی گهر صرفاً یک عنوان و شماره در یک فهرست جهانی نیست، گفت: این ثبت در واقع نتیجه ارزیابی و تأیید ارزش‌های طبیعی، اکولوژیکی و تنوع زیستی گهر است و نشان می‌دهد طبیعت این منطقه توانسته توجه جامعه جهانی را به خود جلب کند.
وی ادامه داد: گهر در منطقه حفاظت‌شده اشترانکوه و تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست قرار دارد و ویژگی‌های طبیعی، تنوع زیستی و موقعیت ارتفاعی آن، ظرفیت‌های قابل توجهی برای فعالیت‌های گردشگری، علمی، پژوهشی و حفاظتی ایجاد کرده است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان تأکید کرد: از این پس نام گهر و لرستان بیش از گذشته در عرصه جهانی حفاظت از طبیعت شنیده خواهد شد و این عنوان می‌تواند فرصتی تازه برای برنامه‌ریزی دقیق‌تر و ارتقای سطح حفاظت از این منطقه باشد.
ثبت جهانی، مسئولیت محیط زیست را سنگین‌تر کرد
فرمانپور با بیان اینکه ثبت گهر در کنوانسیون رامسر مسئولیت دستگاه‌های متولی را افزایش داده است، اظهار کرد: وقتی یک مکان تاریخی ثبت می‌شود، امکان مرمت و حفاظت فیزیکی از آن وجود دارد، اما اکوسیستم‌های طبیعی مانند گهر سازه نیستند که در صورت تخریب بتوان آنها را به‌سادگی ترمیم کرد.
وی افزود: اگر به یک اکوسیستم طبیعی آسیب جدی وارد شود، بسیاری از این آسیب‌ها قابل جبران نیست و تداوم تخریب می‌تواند در بلندمدت به از بین رفتن بخشی از کارکردهای طبیعی منطقه و ایجاد چالشهای زیست‌محیطی منجر شود.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان تصریح کرد: به همین دلیل، پس از ثبت جهانی گهر، وظیفه محیط زیست، رسانه‌ها، مردم، مدیران و تصمیم‌گیران استانی و ملی برای ارتقای دانش زیست‌محیطی و اجرای مدیریت دقیق‌تر در این منطقه سنگین‌تر شده است.
گهر؛ منطقه‌ای با 80 هزار هکتار وسعت و پنج پاسگاه محیط‌بانی
فرمانپور درباره وضعیت حفاظتی منطقه حفاظت‌شده اشترانکوه نیز گفت: این منطقه حدود 80 هزار هکتار وسعت دارد و پنج پاسگاه محیط‌بانی ثابت در آن فعال است که در فصل گردشگری، پنج پاسگاه سیار نیز به ظرفیت حفاظتی منطقه اضافه می‌شود.
وی وسعت دریاچه گهر را حدود 85 هکتار عنوان کرد و افزود: این دریاچه عمقی حدود 28 متر دارد و در ارتفاع حدود 2 هزار و 500 متری از سطح دریا قرار گرفته است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان با اشاره به فعالیت شبانه‌روزی محیط‌بانان در گهر گفت: در خود دریاچه یک پاسگاه محیط‌بانی فعال است و محیط‌بانان در تمام طول سال از این منطقه حفاظت می‌کنند؛ حتی در فصل زمستان که شرایط منطقه بسیار سخت، برف‌گیر و صعب‌العبور می‌شود.
فرمانپور از طراحی برنامه‌های جدید آموزشی برای گردشگران خبر داد و گفت: برای سال آینده اعتبارات اولیه این طرح‌ها پیش‌بینی شده و قرار است در پاسگاه محیط‌بانی چشمه خرم، به عنوان محل پارکینگ و انتهای مسیر دسترسی، یک سالن صحرایی آموزشی ایجاد شود.
وی ادامه داد: گردشگرانی که قصد حرکت به سمت گهر را دارند، پیش از آغاز مسیر، آموزش‌های کوتاهی درباره مسئولیت‌های زیست‌محیطی خود دریافت خواهند کرد؛ این آموزش‌ها شامل نحوه رفتار در مسیر، الزامات حضور در منطقه و وظایف گردشگر در زمان رسیدن به دریاچه خواهد بود.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان افزود: در اجرای این برنامه علاوه بر کارشناسان محیط زیست، از ظرفیت فعالان و انجمن‌های زیست‌محیطی نیز استفاده خواهد شد و پس از پایان آموزش، برای گردشگر گواهی صادر می‌شود.
آموزش پنج‌ساعته گردشگر در مسیر گهر
فرمانپور از اجرای طرحی نوآورانه برای آموزش گردشگران در طول مسیر خبر داد و گفت: از پاسگاه چشمه خرم تا دریاچه گهر، تابلوهای آموزشی در فواصل مختلف نصب می‌شود که در حال حاضر اجرای آن آغاز شده است.
وی افزود: فردی که در ابتدای مسیر آموزش دیده و گواهی دریافت کرده است، در طول چهار تا پنج ساعت پیاده‌روی تا دریاچه، به صورت مرحله‌به‌مرحله با محیط پیرامون خود آشنا می‌شود.
فرمانپور توضیح داد: روی این تابلوها اطلاعاتی درباره ویژگی‌های منطقه، گونه‌های گیاهی و جانوری، ضرورت خودداری از تیراندازی، وظایف گردشگر و نکات حفاظتی درج خواهد شد و علاوه بر آن، برای تابلوها QR Code، اطلاعات GPS و مشخصات کیلومتری مسیر پیش‌بینی شده است.
وی گفت: گردشگر می‌تواند با اسکن QR Code اطلاعات کامل منطقه را دریافت کند و حتی موارد و مشکلات مشاهده‌شده را از طریق سامانه اداره‌کل محیط زیست گزارش دهد. این فرآیند در مسیر برگشت نیز ادامه خواهد داشت.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان هدف از اجرای این طرح را تبدیل گردشگر به «همیار محیط زیست» عنوان کرد و گفت: گردشگری که حدود پنج ساعت در مسیر و سپس در منطقه تحت آموزش‌های محیط زیستی قرار می‌گیرد، می‌تواند در پایان سفر خود به یک همیار محیط زیست تبدیل شود.
پایش تصویری و هوشمندسازی گهر
فرمانپور همچنین از راه‌اندازی سامانه پایش و مانیتورینگ تصویری دریاچه گهر خبر داد و گفت: دوربین‌های مورد نیاز در منطقه نصب شده و تلاش داریم پایش تصویری دریاچه به صورت آنلاین و برخط انجام شود.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان یکی دیگر از اقدامات انجام‌شده را مقابله با ورود رسوبات به دریاچه عنوان کرد و گفت: در فصل بارندگی، رسوبات ناشی از فرسایش و شست‌وشوی طبیعی خاک به سمت دریاچه حرکت می‌کنند و تداوم این روند در بلندمدت می‌تواند به اکوسیستم گهر آسیب وارد کند.
فرمانپور افزود: امسال با استفاده از اعتبارات معاونت محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست، طرح تثبیت رسوبات دریاچه گهر اجرا شد تا سرعت ورود رسوبات کاهش پیدا کند.
وی با اشاره به بازدید اخیر معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست از منطقه اظهار کرد: با حضور دکتر لاریجانی‌زاده، این اقدامات مورد بازدید قرار گرفت و برای تداوم آن در سال آینده نیز برنامه‌ریزی شده است.
فرمانپور تأکید کرد: منابع محیط زیست برای اجرای کامل این اقدامات محدود است و ضروری است اداره‌کل منابع طبیعی نیز در زمینه تأمین اعتبار و اجرای برنامه‌های تثبیت رسوب در منطقه همکاری بیشتری داشته باشد.
گهر، محل انتقال تجربه استان‌های زاگرس‌نشین
وی با اشاره به برگزاری نشست مدیران کل محیط زیست استان‌های زاگرس‌نشین در لرستان گفت: هفته گذشته برای دومین بار مدیران کل استان‌های زاگرس‌نشین دارای تالاب به لرستان دعوت شدند و در قالب این برنامه، نشست تخصصی و بازدید میدانی از گهر انجام شد.
فرمانپور افزود: هدف از این نشست، انتقال تجربیات استانها درباره حفاظت از تالاب‌ها، نحوه بهره‌برداری پایدار، تأمین معیشت جوامع محلی، ایجاد درآمد، توسعه گردشگری و ارتقای حفاظت از این زیست‌بوم‌ها بود.
وی ادامه داد: این برنامه با حضور مدیران کل و معاونان استان‌های زاگرس‌نشین و همچنین معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شد و طی دو روز، نتایج مثبت و قابل توجهی به همراه داشت و توانست زمینه جذب اعتبارات جدید برای ارتقای وضعیت تالاب‌های استان، به‌ویژه دریاچه گهر، را فراهم کند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت مشارکت گردشگران در حفاظت از گهر گفت: فصل گردشگری دریاچه گهر در حال حاضر ممنوع است و زمان و شیوه فعالیت گردشگری در سال آینده متعاقباً اعلام خواهد شد.
وی از گردشگران خواست در زمان بازگشایی مسیر، توصیه‌های زیست‌محیطی را جدی بگیرند و افزود: رفتار گردشگران در گهر باید مبتنی بر مسئولیت اجتماعی، اخلاق و احترام به طبیعت باشد؛ چراکه هدف این است که این سرمایه طبیعی برای همه نسل‌ها حفظ شود.
فرمانپور خاطرنشان کرد: اکنون که گهر جایگاه بین‌المللی پیدا کرده است، مسئولیت همه ما سنگین‌تر شده و محیط زیست، رسانه‌ها، مردم و مجموعه دستگاه‌های اجرایی باید برای حفاظت از آن همکاری کنند.
فرمانپور با تأکید بر رسمی و مستند بودن ثبت گهر در کنوانسیون رامسر گفت: ممکن است برخی تصور کنند این موضوع صرفاً یک عنوان یا اقدام تبلیغاتی است، اما ثبت گهر کاملاً رسمی و دارای سند است و نام این دریاچه در سایت رسمی کنوانسیون رامسر درج شده است.
وی با قدردانی از رسانه‌های استان اظهار کرد: اصحاب رسانه طی دو تا سه سال گذشته در اطلاع‌رسانی درباره فرآیند ثبت گهر نقش مؤثری داشتند و انعکاس مستمر اخبار این موضوع، زمینه ایجاد توجه عمومی و فضای مثبت برای این اتفاق را فراهم کرد.
انتهای پیام/
