خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها:برای رسیدن به «گایکان»، کافی است حدود ۱۷ کیلومتر از الیگودرز فاصله بگیریم؛ جایی که در نگاه نخست، با روستایی معمولی در دل طبیعت لرستان روبه‌رو هستیم، اما کمی که پیش می‌رویم، رنگ‌ها و عطر گل‌ها، تصویر دیگری از زندگی روستایی را پیش چشممان می‌گذارند. اینجا نام روستا گلستان نیست، اما گل در کوچه‌ها، حیاط خانه‌ها و گوشه‌وکنار زندگی مردم حضور دارد؛ گویی هر خانه، سهمی از یک باغ بزرگ را به خود اختصاص داده است.
وقتی نام یک روستا با گُل گره می‌خورد
در «گایکان»، گل‌ها تنها برای زیبایی کاشته نمی‌شوند. پشت هر ردیف گل رز و هر گلدان رنگارنگ، بخشی از اقتصاد خانوار قرار دارد؛ اقتصادی که با تلاش اعضای خانواده، استفاده از فضای خانه و شناخت بازار شکل گرفته است. در این روستا، کشاورزی از قالب سنتی مزرعه بیرون آمده و به کسب‌وکاری خانوادگی تبدیل شده که بخش مهمی از زندگی روزمره مردم را به خود پیوند زده است.
یکی از گردشگرانی که برای تماشای این روستا آمده، هنگام توصیف فضای «گایکان» می‌گوید: به نظر من به‌جای «گایکان» باید اسم این روستا را گلستان گذاشت؛ چون همه‌جا گل و سرسبزی است و فضای بسیار باطراوتی دارد. من از دیدن این روستا خیلی خوشم آمد.
این توصیف، هرچند از نگاه یک مسافر بیان می‌شود، بخشی از واقعیت «گایکان» را نشان می‌دهد؛ روستایی که جذابیت بصری آن با فعالیت اقتصادی مردم پیوند خورده است. بااین‌حال، آنچه «گایکان» را از یک مقصد خوش‌آب‌وهوا متمایز می‌کند، صرفاً فراوانی گل‌ها نیست؛ بلکه شیوه‌ای است که ساکنان آن برای تبدیل ظرفیت‌های محیطی و فضای محدود خانه‌ها به فرصت شغلی در پیش گرفته‌اند.
۲۵۰ خانواده در مدار تولید گل
در «گایکان»، گل و گیاه به فعالیتی محدود به چند واحد بزرگ تولیدی یا گروهی از کشاورزان تبدیل نشده است. بنا بر اطلاعات ارائه‌شده از این روستا، حدود ۲۵۰ خانواده ساکن «گایکان» در صنعت گل و گیاه فعالیت دارند؛ موضوعی که نشان می‌دهد تولید گل در این منطقه، بیش از آنکه یک فعالیت پراکنده باشد، به بخشی از ساختار اقتصادی و اجتماعی روستا تبدیل شده است.
یکی از تولیدکنندگان با اشاره به استفاده از فضای خانه برای تولید گل می‌گوید: خدا را شکر که توانسته‌ایم از حیاط منزلمان بهترین استفاده را ببریم.
این جمله کوتاه، تصویری از منطق اقتصادی حاکم بر بخشی از فعالیت‌های «گایکان» ارائه می‌کند. در بسیاری از مناطق روستایی، حیاط خانه فضایی برای نگهداری وسایل، انجام کارهای روزمره یا کاشت محدود محصولات است؛ اما در «گایکان»، همین فضا می‌تواند به محل تولید، کسب درآمد و مشارکت اعضای خانواده در یک فعالیت اقتصادی تبدیل شود.
یکی دیگر از تولیدکنندگان زن روستا نیز با تأکید بر گسترش گلخانه‌های خانگی می‌گوید تقریباً هر خانه یک گلخانه دارد و این گلخانه‌ها، با تولید انواع گل، زمینه اشتغال بسیاری از جوانان را فراهم کرده‌اند.
از ۲۰۰ نوع گل تا تولید میلیون‌ها بوته رز
تنوع محصول یکی از ویژگی‌هایی است که تولیدکنندگان گایکان به آن اشاره می‌کنند. در این روستا، حدود ۲۰۰ نوع گل و گیاه شامل گل‌های فصلی، پوششی، باغچه‌ای و زینتی تولید می‌شود. این تنوع، امکان پاسخ‌گویی به سلیقه‌ها و نیازهای متفاوت مشتریان را فراهم می‌کند؛ از افرادی که برای زیباسازی خانه و باغچه گل می‌خرند تا خریدارانی که به دنبال تهیه محصول در حجم بالا هستند.
نزدیک به ۲۰ هکتار از اراضی «گایکان» به کشت گل‌های بذری و زینتی اختصاص دارد. در کنار این اراضی، گلخانه‌های خانگی نیز در فرآیند تولید نقش دارند و بخشی از فعالیت اقتصادی روستا را شکل می‌دهند.
رئیس جهاد کشاورزی الیگودرز، با اشاره به ظرفیت تولید گل در «گایکان»، از تولید حدود پنج میلیون بوته انواع گل رز در این روستا خبر داده و میزان تولید سالانه بذر را نیز حدود دو تن اعلام کرده است. این ارقام، در کنار فعالیت صدها خانوار، نشان می‌دهد که تولید گل در گایکان از سطح یک فعالیت تفننی یا محدود خانگی فراتر رفته و ابعادی قابل‌توجه در اقتصاد محلی پیدا کرده است.
یک تولیدکننده و ۱۰۰ هزار شاخه گل رز در سال
روایت تولیدکنندگان، بخش دیگری از ابعاد فعالیت اقتصادی «گایکان» را آشکار می‌کند. یکی از گلکاران روستا می‌گوید به‌تنهایی سالانه حدود ۱۰۰ هزار شاخه گل رز تولید می‌کند؛ محصولی که بخشی از آن به شهرهای بزرگ و کلان‌شهرها ارسال می‌شود.
این میزان تولید در یک واحد، نشان می‌دهد که گلکاری در «گایکان» می‌تواند به فعالیتی مستمر و متکی بر بازارهای فراتر از محدوده روستا تبدیل شود. گل رز، برخلاف بسیاری از محصولات کشاورزی که امکان نگهداری طولانی‌مدت دارند، به مدیریت دقیق برداشت، آماده‌سازی و حمل‌ونقل نیازمند است. کیفیت ظاهری، تازگی و زمان رسیدن محصول به مشتری، در ارزش فروش آن نقش مهمی دارند.
از گایکان تا بازارهای فراتر از مرز
بازار فروش گل‌های «گایکان» به شهرهای اطراف محدود نمانده است. یکی از تولیدکنندگان روستا با اشاره به تجربه صادرات محصول می‌گوید گل‌های تولیدشده را به کشور عراق فرستاده و کشورهایی مانند تاجیکستان و افغانستان نیز از مقاصدی هستند که گل از این منطقه به آن‌ها ارسال می‌شود.
تجربه ارسال گل به خارج از کشور، ظرفیت بالقوه‌ای برای توسعه فعالیت اقتصادی روستا محسوب می‌شود.
روستایی که می‌گوید بیکار ندارد
یکی از ساکنان «گایکان»، با اشاره به وضعیت اشتغال در روستا، می‌گوید: اینجا بیکار نداریم و مهاجر هم نیستیم؛ حتی مهاجرپذیر هستیم. در حال حاضر از بیرون روستا حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ کارگر برای کار به اینجا می‌آیند.
این گفته، تصویری قابل‌توجه از جایگاه اشتغال در اقتصاد «گایکان» ارائه می‌کند. درحالی‌که بسیاری از روستاها برای حفظ نیروی کار جوان با دشواری روبه‌رو هستند، رونق تولید گل در گایکان به جذب نیروی کار از مناطق دیگر نیز انجامیده است.
اهمیت این اشتغال فقط به تعداد فرصت‌های کاری محدود نمی‌شود. فعالیت تولیدی در محل زندگی، می‌تواند به حفظ ارتباط نسل جوان با روستا، تقویت درآمد خانوارها و افزایش گردش مالی در کسب‌وکارهای محلی کمک کند. در کنار تولیدکنندگان، افرادی نیز ممکن است در کاشت، مراقبت، برداشت، آماده‌سازی، بارگیری و انتقال محصول فعالیت داشته باشند؛ هرچند برای تعیین سهم دقیق هر بخش، به آمار تفصیلی نیاز است.
از سوی دیگر، پایداری اشتغال به استمرار بازار فروش وابسته است. اگر درآمد تولیدکننده تحت تأثیر نوسان قیمت نهاده‌ها، دشواری حمل‌ونقل یا کاهش تقاضا قرار گیرد، فرصت‌های کاری ایجادشده نیز ممکن است با آسیب روبه‌رو شوند. بنابراین، تثبیت بازار و کاهش هزینه‌های تولید، مکمل ضروری اشتغال‌زایی در گایکان است.
گل‌ها گردشگر می‌آورند؛ باغ‌ها روایت دیگری دارند
«گایکان» فقط یک مرکز تولید گل نیست؛ فضای سرسبز، گلخانه‌های خانگی و تنوع رنگ در کوچه‌ها، این روستا را به مقصدی برای گردشگران نیز تبدیل کرده است. یکی از گردشگرانی که از این منطقه دیدن کرده، آب‌وهوا و فضای روستا را از ویژگی‌های جذاب آن می‌داند و از مهمان‌نوازی، مهربانی و صبوری مردم گایکان یاد می‌کند.
پیوند میان تولید و گردشگری، فرصتی است که می‌تواند به تنوع‌بخشی اقتصاد روستا کمک کند. بازدیدکنندگان، علاوه بر مشاهده گلخانه‌ها، ممکن است به خرید گل و گیاه، آشنایی با شیوه تولید و تجربه فضای زندگی روستایی علاقه‌مند باشند. در این صورت، بخشی از درآمد حاصل از حضور گردشگران می‌تواند مستقیماً به تولیدکنندگان و کسب‌وکارهای محلی برسد.
در کنار گل‌ها، باغ‌های میوه نیز بخشی از هویت کشاورزی «گایکان» را شکل می‌دهند. انگور، هلو، شلیل، سیب، گردو و بادام از محصولات باغی این منطقه هستند و در کنار تولید گل، تنوعی از ظرفیت‌های کشاورزی را در اختیار روستا قرار می‌دهند.
این تنوع می‌تواند به گسترش گردشگری فصلی کمک کند؛ زیرا جذابیت روستا تنها به دوره‌ای که گل‌های خاصی در اوج شکوفایی هستند محدود نمی‌ماند. باغ‌ها و محصولات متنوع، فرصت‌هایی برای معرفی شیوه‌های باغداری، عرضه محصولات محلی و پیوند گردشگری با اقتصاد کشاورزی فراهم می‌کنند.
گایکان در قاب بزرگ‌تر تولید گل لرستان
برای شناخت جایگاه «گایکان»، باید نگاهی نیز به وضعیت تولید گل و گیاهان زینتی در سطح استان لرستان داشت. آمارهای اعلام‌شده از سوی سازمان جهاد کشاورزی استان نشان می‌دهد که این بخش، در گلخانه‌ها و اراضی فضای باز، ظرفیت تولید و اشتغال قابل‌توجهی دارد.
به گفته بابایی، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی لرستان، در سطح استان ۱۷.۷ هکتار گلخانه مسقف به تولید گل و گیاهان زینتی اختصاص دارد که سالانه نزدیک به ۱۹ میلیون شاخه گل، عمدتاً گل رز، از آن‌ها برداشت می‌شود. همچنین در حدود ۹۰ هکتار از اراضی استان، گل در فضای باز تولید می‌شود و میزان برداشت در این بخش حدود ۲۰ میلیون شاخه، عمدتاً گل نرگس، اعلام شده است.
بر همین اساس، نزدیک به ۳۵۰ نفر در گلخانه‌های گل زینتی و حدود ۹۰ نفر در اراضی فضای باز این بخش مشغول فعالیت هستند. این ارقام، تصویری از ظرفیت تولید گل در لرستان ارائه می‌کند؛ ظرفیتی که می‌تواند در کنار دیگر فعالیت‌های کشاورزی، به ایجاد درآمد و اشتغال کمک کند.
نامدار صیادی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان، از کشت گل محمدی در شهرستان‌های رومشکان، الیگودرز، بروجرد، خرم‌آباد و دورود خبر داده است. به گفته او، حدود یک‌هزار هکتار از اراضی استان زیر کشت گل محمدی قرار دارد و لرستان با در اختیار داشتن ۳.۱ درصد از سطح زیر کشت این محصول در کشور، بیش از ۶ درصد تولید ملی را تأمین می‌کند. میزان تولید سالانه گل محمدی استان نیز حدود چهار هزار و ۲۰۰ تن اعلام شده است.
از تولید گل محمدی تا ضرورت فرآوری
به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان، در حال حاضر پنج واحد فرآوری گل محمدی در استان فعالیت می‌کنند. صیادی توسعه این واحدها را یکی از الزامات افزایش درآمد تولیدکنندگان دانسته و اعلام کرده است کشاورزانی که قصد ورود به این حوزه را داشته باشند، می‌توانند از تسهیلات بانکی و حمایت‌های فنی بهره‌مند شوند.
حمایت از صنعت گل نباید فقط به افزایش سطح کشت یا توسعه گلخانه‌ها محدود شود. آموزش فنی، تأمین نهاده‌های استاندارد، توسعه زیرساخت‌های نگهداری و حمل، دسترسی به اطلاعات بازار و فراهم کردن زمینه فعالیت مجموعه‌های تخصصی، بخش‌های مکمل این صنعت هستند.
الگویی که باید از آن درس گرفت، نه فقط تصویر گرفت
«گایکان»، تصویری از توانایی جوامع محلی برای ساختن فرصت‌های اقتصادی از دل ظرفیت‌های موجود ارائه می‌کند. گلخانه‌هایی که در حیاط خانه‌ها شکل گرفته‌اند، فعالیت صدها خانوار، تولید متنوع گل و ارتباط با بازارهای بیرون از منطقه، نشان می‌دهد که توسعه روستایی می‌تواند از دل ابتکار مردم و پیوند آن با حمایت‌های فنی و اقتصادی شکل بگیرد.
بااین‌حال، معرفی «گایکان» به‌عنوان یک الگوی موفق، زمانی کامل‌تر خواهد بود که در کنار روایت زیبایی‌ها و ظرفیت‌ها، مسائل پیش روی تولیدکنندگان نیز دیده شود. دسترسی پایدار به بازار، هزینه‌های تولید، کیفیت بسته‌بندی، سامان‌دهی فروش، آموزش نیروی کار و تقویت همکاری میان تولیدکنندگان، موضوعاتی هستند که آینده این فعالیت را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
اقتصاد ریشه‌دار در حیاط خانه‌ها
در «گایکان»، گل‌ها فقط چشم‌انداز کوچه‌ها را رنگین نکرده‌اند؛ به بخشی از معیشت خانواده‌ها تبدیل شده‌اند و نشان داده‌اند که یک روستا می‌تواند با تکیه بر ظرفیت محلی، فعالیتی فراتر از نیازهای روزمره خود شکل دهد. اینجا حیاط خانه، مرز میان زندگی و کار نیست؛ فضایی است که در آن تولید، تجربه خانوادگی و اقتصاد محلی به هم می‌رسند.
گام بعدی «گایکان»، حفظ این ظرفیت و تبدیل آن به درآمدی پایدارتر است؛ مسیری که از گلخانه آغاز می‌شود، اما برای رسیدن به نتیجه، به بسته‌بندی، بازاریابی، مدیریت بازار و همکاری میان تولیدکنندگان نیاز دارد. اگر این حلقه‌ها در کنار هم قرار گیرند، گایکان می‌تواند فراتر از عنوان «دهکده گل لرستان»، نمونه‌ای از پیوند تولید محلی با بازار و توسعه روستایی باشد؛ روستایی که در آن، گل نه‌فقط می‌روید، بلکه برای زندگی مردم نیز ریشه می‌دواند.
