به گزارش بازار، از ابتدای سال جاری، قیمت بلیط قطار در همه مسیرهای کشور با مصوبه شورای عالی ترابری ۲۱ درصد افزایش یافته است. این خبر کوتاه حقیقت تلخ این روزهای شبکه حمل‌ونقل ریلی کشور است. قطاری که همیشه برای قشر متوسط، دانشجویان و مسافران عادی یک وسیله نقلیه امن، بی‌دردسر و اقتصادی به حساب می‌آمد، حالا با سرعت بالایی در حال تبدیل شدن به یک گزینه گران‌قیمت است. افزایش مداوم هزینه‌ها مسافران را در دوراهی انتخاب بین قطار، اتوبوس یا خودروهای شخصی قرار داده است. در این گزارش، موضوع تغییر نرخ بلیط‌ها، دلایل این تصمیم و پیامدهای آن روی مخارج سفر مردم را بررسی می‌کنیم. همراه ما باشید.
نرخ بلیط قطار از ابتدای سال چقدر افزایش یافته است؟
بررسی روند قیمت‌گذاری بلیط‌ها نشان می‌دهد که تغییرات نرخ بلیط قطار یک‌باره نبوده و در دو مرحله متوالی اتفاق افتاده است. در مرحله اول که اواخر سال گذشته رخ داد، مجوز افزایش قیمت ۲۵ درصدی صادر و روی قیمت‌ها اعمال شد. این افزایش قیمت با توجه به تورم سالانه و برای کمک به هزینه‌های جاری قطارها در نظر گرفته شده بود.
اما روند گرانی بلیط به همین‌جا ختم نشد؛ با ورود به سال جدید، موج دوم تغییرات قیمتی آغاز شد. شورای عالی هماهنگی ترابری کشور در خردادماه، مجوز یک افزایش نرخ ۲۱ درصدی جدید را صادر کرد. وقتی تأثیر این دو مصوبه را در کنار یکدیگر محاسبه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که قیمت بلیط قطار در مقایسه با زمان مشابه در سال گذشته، رشدی نزدیک به ۵۱ درصد را تجربه کرده است. البته این ۵۱ درصد، صرفاً میانگین کل افزایش‌ها را نشان می‌دهد؛ در قطارهای لوکس، ۵ ستاره و ویژه که خدمات پذیرایی خاصی ارائه می‌دهند، میزان افزایش قیمت بلیط به دلیل آزادی عمل بیشتر در نرخ‌گذاری، ملموس‌تر و بالاتر است.
نرخ جدید بلیط قطار چقدر است؟
با اعمال مصوبه جدید خردادماه، ظاهر نرخ‌ها در وب‌سایت‌های فروش بلیط به طور کلی تغییر کرده است. نرخ جدید بلیط قطار بر اساس نوع قطار (اتوبوسی یا کوپه‌ای)، تعداد صندلی‌های موجود در هر کوپه (۴ تخته یا ۶ تخته)، مسافت طی‌شده و شرکت ریلی ارائه‌دهنده خدمات، نوسان زیادی دارد.
براساس آخرین آمارها، کف قیمت بلیط قطار در مسیرهای کوتاه و واگن‌های سالنی از حدود ۴۸۰ هزار تومان شروع می‌شود و برای سفر با قطارهای فوق‌لوکس پنج‌ستاره در خطوط طولانی‌تر تا سقف ۵ میلیون تومان نیز بالا می‌رود. برای درک بهتر این تغییرات، نرخ‌های مصوب در چند مسیر پرتردد کشور را بررسی کرده‌ایم.
برای مسافرانی که قصد خرید بلیط در مسیر تهران به مشهد را دارند، نرخ بلیط در واگن‌های اتوبوسی از حدود ۷۶۰ هزار تومان آغاز می‌شود و در واگن‌های ۴ تخته و ۳ ستاره معمولی در بازه ۸۰۰ هزار تومان تا ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان قرار دارد.
اما اگر کسی تمایل داشته باشد در همین مسیر طولانی با قطارهای فوق‌لوکس و ۵ ستاره (مانند فدک یا نورالرضا) سفر کند، هزینه خرید بلیط برای هر صندلی به رقمی در حدود ۲ میلیون و ۹۹۰ هزار تومان می‌رسد.
در مسیرهای کاری و دانشجویی مانند قطار رشت به تهران یا برعکس، نرخ بلیط‌ها پس از گرانی ۲۱ درصدی به حدود ۷۷۰ هزار تومان رسیده است که این عدد برای مسافرانی که به صورت هفتگی یا ماهانه در این مسیر تردد می‌کنند، هزینه بسیار سنگینی به شمار می‌رود.
دلیل افزایش نرخ بلیط قطار چیست؟
بسیاری از مردم و دانشجویان می‌پرسند چرا قیمت بلیط قطار تا این حد افزایش یافته است؟ فعالان صنعت ریلی و شرکت‌های مسافربری دلایلی را مطرح می‌کنند که نشان می‌دهد این تصمیم، یک اقدام ناگهانی نبوده بلکه به دلیل مشکلات اقتصادی انباشته‌شده رخ داده است.
ریشه اصلی این گرانی‌ها را باید در وابستگی شدید قطعات فنی به ارز جست‌وجو کرد؛ چرا که در حال حاضر بیش از ۳۰ درصد از قطعات یدکی و تجهیزات ایمنی قطارها وارداتی هستند و نوسانات مداوم قیمت ارز در بازار، هزینه تعمیرات روزانه و نگهداری واگن‌ها را برای شرکت‌ها به شدت بالا برده است.
از سوی دیگر، اعمال قوانین جدید وزارت کار باعث شده است که دستمزد کارکنان فنی، مهمانداران و نیروهای ایستگاهی در سال جدید بین ۵۰ تا ۵۸ درصد افزایش پیدا کند که این رشد دستمزد، بار مالی بسیار بزرگی را به هزینه‌های اداری شرکت‌ها اضافه کرده است. علاوه بر این، هزینه‌های مربوط به بسته‌های پذیرایی، ملحفه‌ها، مواد غذایی رستوران قطار و وسایل بهداشتی کوپه‌ها مستقیماً تحت تأثیر تورم عمومی جامعه قرار گرفته است و تأمین آن‌ها روزبه‌روز گران‌تر می‌شود.
فرسودگی ناوگان ریلی و کمبود واگن‌های نو در شبکه راه‌آهن، لزوم بازسازی مداوم واگن‌های قدیمی را در پی داشته است؛ روندی که علاوه بر کاهش بهره‌وری قطارها، هزینه‌های جانبی کمرشکنی برای این صنعت به همراه دارد.
افزایش قیمت بلیط قطار شامل کدام مسیرها می‌شود؟
بر اساس اطلاعات رسمی منتشر شده از سوی شرکت راه‌آهن، این افزایش ۲۱ درصدی شامل تمام مسیرهای ریلی کشور می‌شود. هیچ خط ریلی، استان یا شرکت مسافربری خاصی از این مصوبه مستثنا نیست. این یعنی مسافران در تمام خطوط کشور، چه در مسیرهای پرتردد مانند تهران به مشهد، اصفهان به مشهد و تبریز به مشهد و چه در خطوط جنوبی و حومه‌ای مثل تهران به اهواز، زاهدان و بندرعباس، شاهد تغییر قیمت‌ها هستند.
تفاوت اصلی فقط در رقم نهایی بلیط است؛ در مسیرهای طولانی که نیاز به قطارهای درجه یک دارند، رشد ۲۱ درصدی معادل چند صد هزار تومان افزایش است که کاملاً به چشم می‌آید، در حالی که در مسیرهای کوتاه محلی، این افزایش ریالی کمتر احساس می‌شود.
افزایش قیمت بلیط قطار چه تأثیری بر هزینه سفر دارد؟
بخش اصلی دغدغه مردم، پیامدهای اجتماعی این گرانی است؛ چرا که قطار همواره جایگزینی عالی برای هواپیما بود و بخش زیادی از سفرهای زیارتی، تفریحی و دانشجویی به وسیله آن انجام می‌شد. با رشد ۵۱ درصدی قیمت‌ها نسبت به سال گذشته، هزینه یک سفر خانوادگی با تغییرات زیادی همراه شده است؛ به طوری که اگر یک خانواده ۴ نفره بخواهد با بلیط قطار کرج مشهد در واگن‌های ۴ تخته معمولی سفر کنند، هزینه رفت و برگشت آن‌ها در حدود ۴ تا ۵ میلیون تومان خواهد بود؛ البته این رقم در صورت انتخاب قطارهای ۵ ستاره لوکس به بیش از ۲۰ میلیون تومان می‌رسد و تمام این محاسبات، بدون احتساب مخارج اقامت و غذا در شهر مقصد است.
این جابه‌جایی در اعداد، تأثیرات مستقیمی روی زندگی روزمره مردم می‌گذارد که اولین پیامد آن کاهش سفرهای ضروری و تفریحی است؛ یعنی اقشار کم‌درآمد، کارمندان و دانشجوها ناچار می‌شوند سفرهای خود را محدود و حتی کنسل کنند که این موضوع روی سلامت روان جامعه تأثیر منفی دارد.
از سوی دیگر، این اتفاق فشار زیادی روی حمل‌ونقل جاده‌ای می‌آورد، چون همزمان با گرانی قطار، نرخ بلیط اتوبوس‌ها نیز ۲۱ درصد افزایش یافته است و مسافران به ناچار به سمت خودروهای شخصی می‌روند که این تغییر، شلوغی جاده‌ها و احتمال تصادفات رانندگی را بالا می‌برد. در نهایت، تمام این زنجیره به رکود در گردشگری داخلی ختم می‌شود، چرا که با کاهش تعداد مسافران، هتل‌ها، مسافرخانه‌ها و بازارهای محلی در شهرهای توریستی و زیارتی با کمبود جدی مشتری مواجه خواهند شد.
آیا قیمت بلیط قطار دوباره افزایش می‌یابد؟
این موضوع یکی از نگرانی‌های اصلی مسافران برای آینده است. از یک طرف، مدیران شرکت‌های ریلی اعلام می‌کنند که حتی با افزایش ۵۱ درصدی اخیر، به دلیل تورم بالای قطعات و دستمزدها، فعالیت آن‌ها سودآوری خاصی ندارد و در مرز ضرردهی حرکت می‌کنند. آن‌ها معتقدند اگر حمایت‌های دولتی یا یارانه ارزی به صنعت ریلی تزریق نشود، واگن‌ها توان حرکت در بلندمدت را نخواهند داشت.
از طرف دیگر، مسئولان شورای عالی ترابری و تنظیم بازار به خوبی می‌دانند که توان مالی جامعه و سبد خرید قشر دانشجو و کارمند، دیگر کشش یک گرانی جدید را در سال جاری ندارد. افزایش دوباره قیمت‌ها می‌تواند قطارها را کاملاً خالی از مسافر کند. به همین دلیل، پیش‌بینی می‌شود که سیاست‌گذاران تا پایان سال جاری، تمام تلاش خود را برای تثبیت نرخ‌های فعلی و تامین قطعات یدکی به کار بگیرند تا مانع بروز شوک جدید اقتصادی به مردم شوند. همه چیز به وضعیت نرخ تورم عمومی و ثبات بازار ارزی در ماه‌های آینده بستگی دارد.
