خبرگزاری مهر – گروه استانها– کوثر یاوری: در امتداد صخرههای ستبر و لابهلای جنگلهای انبوه بلوط و بنه در دامنههای زاگرس کرمانشاه، رویشگاهی بکر برای یکی از سخاوتمندانهترین هدایای طبیعت نهفته است. درختچهای خودرو و مقاوم که بومیان منطقه آن را با نامهای دلنشین «بلالوک» یا «برالو» میشناسند. این گونه گیاهی که در متون رسمی از آن به عنوان آلبالوی وحشی یاد میشود، تنها یک میوه جنگلی ساده نیست؛ بلکه نمادی از استقامت طبیعت کوهستان و بخشی جداییناپذیر از هویت، فرهنگ و طب سنتی مردمان غرب کشور به شمار میرود.
یاقوتهای ریز و درخشان بلالوک، در دل شرایط سخت و خاکهای کمعمق صخرهای قد میکشند و عصارهای از شادابی و طراوت کوهستان را در خود جای میدهند. این گیاه در کنار ارزشهای بیبدیل زیستمحیطی و نقش مهمی که در حفظ تنوع زیستی زاگرس ایفا میکند، از پتانسیلهای پنهان اقتصادی و خوراکی فراوانی برخوردار است. در روزگاری که توجه به گیاهان دارویی و محصولات ارگانیک در سطح جهان رو به افزایش است، بلالوک میتواند با یک برنامهریزی اصولی، از یک میوه خودروی کوهستانی به یک محصول استراتژیک برای تقویت اقتصاد جوامع محلی تبدیل شود.
با این وجود، تداوم حیات این ذخیره ارزشمند ژنتیکی در گرو شناخت دقیق، بهرهبرداری ضابطهمند و حفاظت از رویشگاههای طبیعی آن است. تلفیق دانش بومی گذشتگان با یافتههای علمی امروز، نهتنها پرده از خواص شگفتانگیز دارویی این گیاه برمیدارد، بلکه مسیر را برای توسعه پایدار، اشتغالزایی روستایی و جلوگیری از انقراض این گونه اصیل کرمانشاهی هموار میسازد.
رویشگاههای صخرهای؛ پناهگاه درختچه شفابخش
بهزاد رستمی، رئیس امور مراتع ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر، با تشریح ویژگیهای گیاهشناسی این گونه بومی، اظهار کرد: بلالوک یا همان آلبالوی وحشی که با نام علمی (Prunus incana) شناخته میشود، درختچهای است که ارتفاع آن نهایتاً به دو متر میرسد. این گیاه ترجیح میدهد در مناطق سنگلاخی و صخرهای زاگرس که خاک کمعمقی دارند، رشد کند و جالب اینجاست که گاهی در میان جنگلهای انبوه، از درختان تنومند بلوط و بنه به عنوان تکیهگاهی برای بالندگی خود استفاده میکند.
وی افزود: شکوفههای این درختچه در اواخر بهار با رنگی سفید و عطری دلانگیز شبیه به بادام تلخ خودنمایی میکنند. میوههای پنج میلیمتری آن نیز فرآیندی جذاب را طی کرده و از رنگ سبز و طعم ترش اولیه، در فصل تابستان به رنگهای زرد، قرمز و در نهایت سیاه با طعمی شیرین و مطبوع تغییر شکل میدهند.
از تسکین دردهای مفصلی تا تهدید برداشتهای بیرویه
رئیس امور مراتع منابع طبیعی کرمانشاه با اشاره به جایگاه بلالوک در طب سنتی، تصریح کرد: در دانش بومی، طبع این میوه سرد و خشک توصیف شده است. جوشانده میوه، برگ و حتی شاخههای این گیاه بهعنوان یک مسکن قوی برای دردهای مفصلی، کمردرد و بهبود عملکرد ریهها کاربرد فراوانی دارد. همچنین وجود ترکیباتی نظیر فلاونوئیدها و تاننها در پوست و چوب آن، خاصیت ضداسپاسم و آرامبخشی به دمنوشهای آن بخشیده است و حتی از هسته آن نیز روغنگیری میشود که خواص درمانی فوقالعادهای دارد.
رستمی با هشدار نسبت به خطرات پیش روی این گونه ارزشمند، خاطرنشان کرد: زیستگاه اصلی بلالوک مناطق بکر کوهستانی از جمله ارتفاعات اورامانات است. از آنجا که این درختچه خودرو بوده و جایگزینی آن در طبیعت زمانبر است، برداشتهای غیررسمی و بیرویه میتواند جمعیت این گونه را با تهدید جدی مواجه کند و حفاظت از آن نیازمند توجه ویژه جوامع محلی است.
بلالوک؛ بانک ژنتیکی ارزشمند برای مقاومت گیاهی
هوشنگ زنگنه، معاون فنی ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، با تأکید بر اهمیت اکولوژیک آلبالوی وحشی، گفت: این گونه از تیره گلسرخیان است و برای رشد مطلوب به سرمای زمستانه، نور کامل آفتاب و خاک با زهکشی مناسب نیاز دارد. عمر باردهی این درختچه خزانپذیر بین ۲۵ تا ۳۵ سال است و معمولاً در حاشیه جنگلها و رویشگاههای نیمهباز کوهستانی استان پراکنش دارد.
وی افزود: اهمیت بلالوک تنها به خواص درمانی آن محدود نمیشود؛ بلکه این گونههای وحشی به دلیل سازگاری بالا با تنشهای محیطی نظیر خشکی، سرما و آفات، یک بانک و مخزن غنی ژنتیکی برای اصلاح نباتات محسوب میشوند. پوشش کرکمانند روی برگهای آن، مکانیسمی طبیعی برای کاهش تعرق و مقابله با اشعه شدید آفتاب در ارتفاعات است.
معجزهای طبیعی برای درمان بیماریهای گوارشی و کلیوی
معاون فنی ادارهکل منابع طبیعی کرمانشاه با اشاره به فرمولهای درمانی ثبتشده از این گیاه در میان بومیان، عنوان کرد: ترکیب میوه و هسته کوبیده شده بلالوک با روغن حیوانی، معجونی بینظیر برای درمان زخم معده، مشکلات رودهای و یبوستهای مزمن است. همچنین اگر این میوه با آویشن کوبیده و دم شود، در درمان اختلالات وسواس و تقویت حافظه اثربخش خواهد بود.
زنگنه در پایان یادآور شد: یکی دیگر از کاربردهای شگفتانگیز این گیاه، ترکیب جوشانده آن با گل بابونه و سنجد است که دارویی قوی برای رفع التهابات، عفونتهای کلیوی و مشکلات مثانه به شمار میرود؛ مجموع این خواص نشان میدهد که دمنوش بلالوک تا چه اندازه میتواند در سبد سلامت خانوارها جایگاه ویژهای داشته باشد.
تنوع زیستی زاگرس و گنجینههایی همچون بلالوک، موهبتی الهی برای استان کرمانشاه است که میتواند پایهگذار اقتصادی سبز و پایدار در منطقه باشد. با توجه به خواص اثباتشده دارویی و خوراکی این درختچه، اکنون زمان آن فرا رسیده است که نهادهای متولی نظیر جهاد کشاورزی و مراکز تحقیقاتی منابع طبیعی، گامهای عملی و مشخصی برای «اهلیسازی» و «کشت گلخانهای یا مزرعهای» این گونه وحشی بردارند. ایجاد کارگاههای فرآوری بومی، تولید دمنوشهای استاندارد و روغنگیری اصولی از هسته این گیاه، مطالبهای جدی است که نهتنها از خامفروشی و انقراض این گونه در طبیعت جلوگیری میکند، بلکه افقهای روشنی از امید، اشتغالزایی و توانمندسازی اقتصادی را پیش روی روستاییان و مرتعداران کرمانشاهی خواهد گشود.
