مهر نیوز mehrnews خبرگزاری مهر؛ گروه استانها: در نخستین بارشهای بهاری و گرم شدن تدریجی هوا، طبیعت اطراف سنندج جانی دوباره میگیرد، دامنه کوهها، مراتع و دشتهای این منطقه مملو از گیاهان خودرو و خوراکی میشود؛ گیاهانی که از دیرباز بخشی از فرهنگ غذایی مردم کردستان بودهاند.
در این میان، حضور پررنگ این محصولات در بازارهای محلی، جلوهای از پیوند سنت، معیشت و طبیعت را به نمایش میگذارد؛ پیوندی که هر ساله در فصل بهار، پررنگتر از گذشته دیده میشود.
رونق بازارهای محلی با عطر گیاهان کوهی
در هفتههای ابتدایی بهار، بازارهای سنندج حال و هوایی متفاوت پیدا میکنند، بساط دستفروشان و فروشندگان محلی با دستههای سبز و تازهای از گیاهان کوهی تزئین شده است؛ از پیچک و ریواس گرفته تا کنگر و شنگ، این گیاهان که اغلب در ارتفاعات و مناطق بکر اطراف شهر میرویند، با زحمت فراوان توسط مردم محلی جمعآوری و به بازار عرضه میشوند.
مردم نیز با استقبال از این محصولات، علاوه بر تأمین بخشی از نیاز غذایی خود، به نوعی در حفظ این چرخه اقتصادی محلی نقشآفرینی میکنند.
بسیاری از شهروندان معتقدند طعم و خواص این گیاهان قابل مقایسه با محصولات گلخانهای نیست و همین موضوع باعث افزایش تقاضا برای آنها شده است.
فروشنده محلی؛ بهار، فصل کار ماست
در گوشهای از بازار، مردی میانسال که بساط کوچکی از گیاهان کوهی مقابل خود چیده، از تجربه سالهای فعالیتش میگوید: هر سال با شروع بهار، ما هم کارمان شروع میشود. از صبح زود به کوه میرویم و تا ظهر گیاه جمع میکنیم.
وی ادامه میدهد: این کار سختیهای خودش را دارد، اما برای ما یک منبع درآمد مهم است و بعضی روزها فروش خوب است و میتوانیم هزینههای خانه را تأمین کنیم.
این فروشنده با اشاره به استقبال مردم میگوید: خیلیها دنبال همین گیاهان طبیعی هستند و میگویند هم سالمتر است، هم طعمش بهتر است و ما هم سعی میکنیم تازهترینها را به بازار بیاوریم.
اشتغالزایی فصلی؛ فرصتی برای خانوادهها
یکی از مهمترین پیامدهای رویش گیاهان بهاری، ایجاد فرصتهای شغلی موقت برای ساکنان مناطق روستایی و حاشیهای است، بسیاری از خانوادهها، بهویژه زنان و جوانان، در این فصل به جمعآوری گیاهان خوراکی روی میآورند و از این طریق درآمدی هرچند محدود اما قابلتوجه کسب میکنند.
این فعالیت که نیاز به سرمایه اولیه خاصی ندارد، به یکی از سادهترین و در عین حال مؤثرترین راههای تأمین معیشت در کوتاهمدت تبدیل شده است.
برخی از افراد حتی با ایجاد شبکههای کوچک فروش، محصولات خود را به مغازهداران یا مشتریان ثابت عرضه میکنند و به نوعی کسبوکار خرد شکل میدهند.
تقاضا هر سال بیشتر میشود
یکی از مغازهداران قدیمی بازار شهر سنندج که سالهاست در زمینه فروش سبزی و گیاهان خوراکی در فصل بهار فعالیت دارد، درباره وضعیت بازار میگوید: در این فصل، گیاهان کوهی یکی از پرفروشترین کالاهای ما هستند، مردم استقبال زیادی میکنند و حتی بعضیها از شهرهای دیگر هم برای خرید میآیند.
وی با اشاره به تغییرات بازار در سالهای اخیر میافزاید: تقاضا نسبت به گذشته بیشتر شده است و شاید یکی از دلایلش آگاهی مردم نسبت به خواص این گیاهان باشد.
این مغازهدار درباره چالشهای کار نیز میگوید: گاهی تأمین این گیاهان سخت میشود، چون برداشت به شرایط آبوهوایی بستگی دارد و اگر بارندگی کم باشد، محصول هم کمتر میشود و قیمتها بالا میرود.
وی در پایان تأکید میکند: اگر این کار بهصورت اصولی مدیریت شود، میتواند هم به اشتغال کمک کند و هم به حفظ این سنت قدیمی.
از کوه تا سفره؛ ارزش غذایی و فرهنگی
گیاهان خوراکی بهاری تنها یک منبع درآمد نیستند؛ بلکه بخشی از هویت غذایی مردم منطقه به شمار میروند، غذاهای محلی بسیاری بر پایه این گیاهان تهیه میشوند که نهتنها طعم خاصی دارند، بلکه از نظر تغذیهای نیز بسیار مفید هستند.
ریواس، کنگر، شنگ و دیگر گیاهان مشابه سرشار از ویتامینها و مواد معدنیاند و در طب سنتی نیز جایگاه ویژهای دارند مصرف این گیاهان بین خانوادهها، بهویژه در مناطق غربی کشور، همچنان رایج است و نسل به نسل منتقل شده است.
چالشها و ضرورت مدیریت منابع طبیعی
با وجود مزایای اقتصادی و غذایی، برداشت بیرویه این گیاهان میتواند تهدیدی برای منابع طبیعی باشد برخی کارشناسان معتقدند در سالهای اخیر، افزایش تقاضا و نبود نظارت کافی، باعث کاهش برخی گونههای گیاهی شده است.
از این رو، آموزش نحوه صحیح برداشت، تعیین زمانهای مناسب برای جمعآوری و فرهنگسازی در میان مردم، از جمله اقداماتی است که میتواند به حفظ این منابع ارزشمند کمک کند، توسعه کشت نیمهطبیعی برخی از این گیاهان نیز میتواند راهکاری برای کاهش فشار بر طبیعت باشد.
نقش زنان در اقتصاد سبز بهاری
در بسیاری از مناطق اطراف شهرستان سنندج، زنان نقش پررنگی در جمعآوری و فروش گیاهان خوراکی دارند، این فعالیت نهتنها به افزایش درآمد خانوار کمک میکند، بلکه به نوعی استقلال اقتصادی برای آنان به همراه دارد.
حضور زنان در بازارهای محلی و عرضه مستقیم محصولات، نشاندهنده ظرفیت بالای این بخش در تقویت اقتصاد خرد و توسعه پایدار است برخی از این زنان با تجربه سالها فعالیت، به خوبی زمان و مکان مناسب برای برداشت هر گیاه را میشناسند و همین دانش بومی، ارزش کار آنها را دوچندان میکند.
بازار سنتی؛ حلقه اتصال تولید و مصرف
بازارهای سنتی سنندج در این فصل به نقطه تلاقی تولیدکنندگان و مصرفکنندگان تبدیل میشوند این بازارها نهتنها محل خرید و فروش، بلکه فضایی برای تبادل فرهنگی و اجتماعی نیز هستند.
در این میان، قیمتگذاری گیاهان به عواملی مانند میزان برداشت، شرایط آبوهوایی و تقاضای بازار بستگی دارد در برخی روزها، افزایش عرضه باعث کاهش قیمتها میشود و در روزهای دیگر، کمیاب بودن برخی گونهها قیمتها را بالا میبرد.
رویش گیاهان خوراکی بهاری در سنندج، تنها یک پدیده طبیعی نیست؛ بلکه روایتی زنده از تعامل انسان با طبیعت، اقتصاد محلی و فرهنگ غذایی است.
این چرخه که هر ساله با آمدن بهار آغاز میشود، فرصتهایی برای اشتغال، تغذیه سالم و حفظ سنتهای بومی فراهم میکند.
گفتگو با فروشندگان و فعالان این حوزه نشان میدهد که این ظرفیت، اگر بهدرستی مدیریت شود، میتواند نقش پررنگتری در اقتصاد محلی ایفا کند.
در عین حال، حفظ تعادل میان بهرهبرداری و صیانت از طبیعت، شرط تداوم این نعمت خدادادی است؛ نعمتی که هر بهار، با طراوتی دوباره به زندگی مردم سنندج و برخی شهرهای دیگر استان کردستان رنگ میبخشد.
