به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روزنامه الاخبار، کمبود هلیوم به عنوان یک ماده استراتژیک برای پزشکی پیشرفته و صنایع ریزتراشه در نتیجه جنگ علیه ایران، در کنار بحران نفت به یک مشکل بین المللی دیگر تبدیل شده است. مشکلی که در نتیجه جنگ افروزی آمریکایی صهیونیستی علیه ایران و اختلال در عرضه جهانی گاز هلیوم ایجاد کرده و تبعاتی را به دنبال خواهد داشت که نتایج آن طی ماههای آینده آشکارتر میشود.
گاز هلیوم مادهای استراتژیک است که در پزشکی پیشرفته، صنعت ریز تراشههای الکترونیکی و تولیدات فن آورانه کاربرد دارد. دادههای بخش بهداشت نشان میدهد که بیمارستانها در سال ۲۰۲۱ بزرگترین مصرف کننده جهانی هلیوم با ۳۲درصد از بازار جهانی بودهاند، زیرا یک دستگاه MRI به حدود دو هزار لیتر هلیوم مایع برای حفظ دمای مناسب عملکرد آهن ربای ابر رسانای خود نیاز دارد.
بنا بر اعلام گزارشهای فنی، هلیوم در صنایع نیز نقش اساسی ایفا می کند. وبسایت «idtechex» اعلام کرد که هلیوم برای تولید ریزتراشه ها، آزمایش نشتی، و خنکسازی محیطهای تولید استریل ضروری است. این صنایع با رشد هوش مصنوعی و ریز تراشهها در دنیای مدرن اهمیت فزایندهای پیدا کرده اند.
اهمیت این ماده به دلیل تمرکز شدید تولید جهانی آن افزایش مییابد. برآوردهای اخیر نشان میدهد که قطر در سال ۲۰۲۵ حدود ۶۳ میلیون فوت مکعب هلیوم تولید کرده است که سهم قابل توجهی از عرضه جهانی را شامل می شود و هرگونه اختلال در منطقه خلیج فارس را به مسئلهای تبدیل میکند که مستقیماً بازارهای بینالمللی را تحت تأثیر قرار میدهد.
همچنین، گزارشهای فنی نشان میدهد که هلیوم اغلب به عنوان محصول جانبی فرآوری گاز طبیعی استخراج میشود و به صورت مستقل تولید نمی شود. این امر زنجیرههای تامین آن را در برابر هرگونه شوک ژئوپلیتیکی یا لجستیکی بسیار حساس میکند.
با توجه به این مقدمات می توان نتیجه گرفت که چرا جنگ افروزی آمریکایی صهیونیستی علیه ایران به منبع نگرانی جهانی فراتر از نفت و ناوبری دریایی تبدیل شده است. با آغاز تنشها در خلیج فارس و اختلال در انتقال و تولید گاز در قطر، گرچه فشار اقتصادی بیشتر شده، اما هنوز شوک کامل رخ نداده است؛ زیرا شرکتها، بیمارستانها و صنایع مختلف ذخایر قبلی خود از گاز هلیوم را مصرف کرده اند، البته این ذخایر نامحدود نیستند و طولانی شدن بیشتر جنگ ممکن است نگرانی از بحران واقعی در دسترسی به هلیوم و قیمت آن را را تشدید کند.
این خطر،در بخش پزشکی، بیشتر احساس می شود. بیمارستانها برای راهاندازی دستگاههای MRI به هلیوم وابسته هستند. گرچه برخی از دستگاههای پیشرفتهتر سعی در کاهش مصرف هلیوم دارند، اما سیستمهای سنتی همچنان بخش عمدهای از ساختار جهانی را تشکیل میدهند. بر اساس گزارشهای موجود انواع جدیدتر دستگاههای MRI، بین ۳۰۰ تا ۱,۸۰۰ لیتر هلیوم دارند، در حالی که مدل های قدیمی تر به حدود ۱,۰۰۰ تا ۲,۰۰۰ لیتر هلیوم نیاز دارند. به این ترتیب هرگونه اختلال در عرضه هلیوم، نگهداری، جایگزینی و عملکرد این دستگاه ها را در میانمدت تهدید میکند.
این نگرانی در صنعت نیز احساس می شود. شرکتهای تولید ریز تراشه ها به هلیوم با خلوص بالا برای خنکسازی نیاز دارند. هلیوم در بسیاری از این فرآیندها جایگزینهای مشابهی هم ندارد. با ظهور هوش مصنوعی و افزایش وابستگی به تراشههای پیشرفته، هرگونه مانع در عرضه هلیوم تولیدات صنایع هایتک را کند می کند و هزینه ها را افزایش می دهد و بر زنجیرههای تأمین صنایع دیجیتال و پزشکی و … فشار وارد کند.
الاخبار می افزاید که اگر جنگ افروزی آمریکایی صهیونیستی علیه ایران یک یا دو ماه دیگر ادامه یابد، کمبود هلیوم به احتمال فراوان از مرحله «هشدار» وارد مرحله «تأثیر ملموس» خواهد شد. گزارشهای اخیر از آغاز تأثیر کمبود در زنجیرههای تأمین فنی و افزایش قیمت هلیوم و فشار فزاینده بر مصرفکنندگان صنعتی خبر میدهد و در صورت طولانی شدن اختلال، بیمارستانها ممکن است با تأخیر در خدمات تصویربرداری مواجه شوند، و برخی کارخانهها ممکن است مجبور به کاهش تولید یا بازنگری در قراردادها شوند.
نکته خطرناکتر اینکه بحران کمبود هلیوم ممکن است به نشانهای اولیه از شکنندگی اقتصاد جهانی منجر شود. اگر یک گاز با این حجم از اهمیت بتواند به سرعت تحت تأثیر جنگ و آبراهه های دریایی قرار گیرد، این روند نشان میدهد که زنجیرههای تأمین پزشکی و فناوری در جهان از امنیتی کمتر از حد تصور برخوردار هستند.
به این ترتیب جنگ آمریکایی صهیونیستی علیه ایران دیگر فقط یک مسئله منطقهای نیست، بلکه عاملی است که میتواند همزمان اتاقهای عمل، کارخانههای ریزتراشه، تولیدات هوش مصنوعی و بازارهای انرژی را تحت تأثیر قرار دهد.
بحران هلیوم نشان میدهد که جنگهای مدرن دیگر تنها با تعداد قربانیان یا میزان تخریب مستقیم سنجیده نمیشوند، بلکه با اختلالات پنهانی که در زنجیرههای تامین جهانی، در بیمارستانها و در کارخانههایی که چرخ صنعت دنیای امروز را به حرکت درمیآورند، سنجیده میشوند. بنابراین، هلیوم نمادی از شکنندگی نظم جهانی و بهای سنگین جنگهایی است که قدرتهای بزرگ آن را شعلهور میکنند و تمام جهان مجبور به پرداخت هزینه های آن هستند.
