آرمان ناصری کارشناس توسعه کسب و کار؛ در هر دوره بحران به ویژه زمانی که اقتصاد تحت تاثیر جنگ قرار می گیرد نخستین لایه ای که دچار آسیب جدی می شود کسب و کارهای خرد و بنگاه های کوچک هستند این بنگاه ها ستون اصلی اشتغال محلی به شمار می روند و با وجود مقیاس کوچک سهم بزرگی در معیشت خانوارها دارند کاهش تقاضا نوسان قیمت مواد اولیه اختلال در زنجیره تامین و محدودیتهای عملیاتی فشارهای سنگینی بر آنها وارد می کند و در بسیاری موارد حتی چند ماه افت درآمد می تواند آنها را در آستانه تعطیلی قرار دهد از این رو حفظ فعالیت این بنگاه ها یک ضرورت اساسی برای جلوگیری از گسترش بیکاری و رکود است.
در چنین شرایطی سیاستهای حمایتی دولت به ویژه سیاستهای مربوط به سرمایه در گردش نقش مهمی در جلوگیری از توقف فعالیت اقتصادی بنگاه های خرد ایفا می کند. براساس مصوبه دولت، وزارت امور اقتصادی و دارایی اقدام به فراهم کردن تسهیلات سرمایه در گردش برای بنگاه های خرد و متوسط کرده تا از کاهش شدید اشتغال و خاموش شدن چرخه تولید جلوگیری شود این تصمیم در پاسخ به افت معنادار درآمد بنگاه ها در اثر پیامدهای جنگ بوده و تلاش دارد امکان ادامه فعالیت حداقلی در دوره بحران را فراهم آورد.
یکی از نکات مهم این برنامه آن است که فراخوان تسهیلات به صورت مرحله ای و برای گروه های مختلف صادر می شود این شیوه باعث می شود توزیع منابع هدفمندتر و منطبق بر میزان آسیب پذیری هر استان و هر رسته اقتصادی باشد همچنین اجرای تدریجی سبب می شود مشکلات احتمالی در روند ثبت نام یا تخصیص منابع به سرعت شناسایی و اصلاح شود و از هدررفت منابع جلوگیری گردد این رویکرد نشان دهنده آن است که حمایت مالی با نگاه برنامه ای و نه واکنشی طراحی شده و هدف آن پایداری اجتماعی و اقتصادی است.
مرحله نخست تمرکز خود را بر تامین حقوق و دستمزد کارگران بنگاه هایی گذاشته که در استان ها و رسته های آسیب دیده با افت قابل توجه درآمد مواجه شده اند این انتخاب اهمیت زیادی دارد زیرا مهم ترین هزینه جاری بنگاه های خرد پرداخت حقوق است و کوچک ترین اختلال در آن به معنای تعدیل نیروی کار و تضعیف پایه اشتغال محلی خواهد بود با تامین این بخش حیاتی بنگاه امکان ادامه فعالیت ولو در حد حداقلی را حفظ می کند و از خروج نیروی کار ماهر جلوگیری می شود.
حفظ نیروی انسانی در زمان بحران یک مزیت بلندمدت نیز دارد زیرا اگر کارگران شغل خود را از دست بدهند احتمال خروج آنها از فعالیت تخصصی بسیار زیاد است و پس از بحران بازگرداندن آنها به همان چرخه تولید بسیار دشوار خواهد شد بنابراین تسهیلات مرحله نخست علاوه بر اثر کوتاه مدت یک سرمایه گذاری بلندمدت در پایداری مهارتی نیروی کار محسوب می شود.
وقتی حقوق کارگران پرداخت می شود جریان مصرف خانوارها در سطح محلی حفظ می گردد و این موضوع از کاهش شدید تقاضا جلوگیری می کند در واقع این سیاست نوعی حمایت دومینو وار ایجاد می کند زیرا درآمدی که به خانوار می رسد دوباره به صورت خرید کالا و خدمات به همان اقتصاد محلی باز می گردد بنابراین اثر تکاثری این سیاست موجب می شود رکود عمیق تر نشود و فعالیت بخش های دیگر نیز تا حدی حفظ شود.
سیاست اعطای تسهیلات سرمایه در گردش بر یک منطق اقتصادی استوار است بنگاه های خرد اگرچه کوچک هستند اما نقش آنها در پویایی اقتصاد محلی بسیار بزرگ است و توقف آنها به سرعت به توقف فعالیت واحدهای وابسته می انجامد بنابراین حمایت مایع مالی برای ادامه فعالیتشان از منظر اقتصاد کلان اقدامی کارآمد و دارای بازده اجتماعی بالاست.
با این حال برای اثربخشی کامل این طرح لازم است مراحل بعدی نیز اجرا شود بنگاه ها صرفا به پرداخت دستمزد نیاز ندارند بلکه برای ادامه تولید نیازمند تامین مواد اولیه ابزار کار هزینه های انرژی و هزینه های عملیاتی دیگر نیز هستند در آینده باید بسته های مکمل طراحی شود تا بنگاه ها از مرحله بقا به مرحله بازگشت به تولید پایدار برسند همچنین ارائه آموزش مشاوره بازار و تسهیلگری در کنار حمایت مالی می تواند توان تاب آوری آنها را افزایش دهد.
در پایان باید گفت سیاست دولت برای حمایت از بنگاه های خرد به ویژه از طریق تسهیلات سرمایه در گردش اقدام مهمی در مدیریت آثار اقتصادی جنگ است تمرکز بر حفظ اشتغال در مرحله نخست باعث می شود شبکه نیروی انسانی و ظرفیت تولید کشور حفظ شود ادامه این سیاست و توسعه آن در مراحل بعدی می تواند نقش مهمی در پایداری اقتصادی و جلوگیری از گسترش رکود ایفا کند و زمینه بازسازی سریع تر اقتصاد پس از عبور از شرایط جنگی را فراهم آورد.
